Hordhac
Dahabku waa hanti qadiimi ah oo aadanuhu qiimeeyo tan iyo bilowgii ilbaxnimada. Waxaa loo isticmaali jiray lacag, qurxin, iyo calaamad awood iyo barwaaqo. Qarnigan casriga ah, inkasta oo adduunku u wareegay lacagaha dijitaalka ah iyo suuqyo elektaroonik ah, dahabku weli waxa uu leeyahay saameyn xooggan oo toos ah iyo mid dadban oo ku saabsan dhaqaalaha caalamka. Maalgashadayaashu, dawladaha, iyo bangiyada dhexe ayaa u arka dahabka hanti ammaan ah oo lagu kalsoonaan karo marka dhaqaalaha adduunku aan la hubin.
Maqaalkani waxa uu si faahfaahsan u falanqaynayaa saamaynta uu dahabku ku leeyahay suuqyada caalamka, sababaha keena kor u kaca qiimihiisa, iyo kaalinta uu ku leeyahay dhaqaalaha mustaqbalka.
1. Dahabka waa Hanti Ammaan ah (Safe Haven Asset)
Mid ka mid ah sababaha ugu waaweyn ee dahabku weli muhiim u yahay ayaa ah in loo arko “hanti ammaan ah.” Tani waxay ka dhigan tahay in marka ay jiraan hubanti la’aan dhaqaale, dagaallo, ama sicir-barar sare, maalgashadayaashu ay u janjeeraan inay iibsadaan dahab si ay u ilaashadaan hantidooda.
Tusaale ahaan, intii lagu jiray dhibaatadii dhaqaale ee 2008, qiimaha dahabka wuxuu kordhay si degdeg ah sababtoo ah dadka maalgashiga sameeya waxay ka carareen saamiyada iyo suuqyada bangiyada. Sidoo kale, intii uu socday dagaalka Ruushka iyo Ukraine, qiimaha dahabka ayaa mar kale kor u kacay iyadoo laga cabsi qabay in sicir-bararka iyo qiimaha tamarta ay sii koraan.
Marka lacagta doolarka Mareykanka ama lacagaha kale ay hoos u dhacaan, dadka waxay u arkaan dahabka beddel sugan. Tani waxay sii xoojisaa kalsoonida lagu qabo in dahabku yahay hanti aan lumin qiimaheeda waqti kasta oo adag.
2. Saamaynta uu Dahabku ku Leeyahay Suuqyada Caalamka
a. Saamaynta uu ku leeyahay qiimaha lacagaha (Currencies)
Qiimaha dahabka iyo lacagaha sida doolarka Mareykanka waxay inta badan leeyihiin xiriir iska soo horjeeda. Marka qiimaha dahabku kordho, badanaa waxaa la arkayaa in doolarku hoos u dhacayo. Sababtu waa in maalgashadayaasha caalamka ay ka guuraan doolarka una guuraan dahabka marka ay dareemaan in dhaqaalaha Mareykanka daciifayo.
Sidaas darteed, dahabka wuxuu noqdaa cabbir lagu qiyaaso awoodda lacagaha adduunka.
b. Saamaynta uu ku leeyahay suuqyada saamiyada (Stock Markets)
Suuqyada saamiyadu iyo qiimaha dahabku waxay badanaa u dhaqmaan si iska soo horjeeda. Marka dhaqaaluhu kobcayo oo shirkaduhu faa’iido helayaan, dadku waxay lacagtooda geliyaan saamiyo, taasoo keenta in dahabku hoos u dhaco. Laakiin marka ay dhacaan hoos u dhacyo dhaqaale ama cabsi laga qabo suuqa saamiyada, maalgashadayaashu waxay u wareegaan dahabka si ay u ilaashadaan hantidooda.
Tusaale ahaan, xilliyadii uu hoos u dhacay suuqa Nasdaq ee Mareykanka, qiimaha dahabka ayaa kor u kacay boqolkiiba labaatan ilaa soddon.
c. Saamaynta uu ku leeyahay badeecooyinka kale
Marka dahabku qaali noqdo, waxay badanaa saamayn ku yeelataa badeecooyinka kale sida qalinka, naxaasta iyo batroolka. Maalgashadayaashu waxay mararka qaar u isticmaalaan dahabka cabbir guud oo ay ku qiimeeyaan xasiloonida dhaqaalaha caalamka. Sidaa darteed, haddii qiimaha dahabka kordho, waxaa la fahmaa in suuqyada kale ay dareemayaan cabsi ama hubanti la’aan.
3. Sababaha keena Kor u Kaca Qiimaha Dahabka
a. Sicir-bararka (Inflation)
Marka qiimaha badeecooyinka iyo adeegyada caalamku kor u kacaan, awoodda wax iibsiga lacagtu way yaraataa. Dadku markaas waxay raadsadaan hanti ilaalisa qiimaha, sida dahabka. Taasi waa sababta marka sicir-barar jiro, qiimaha dahabku uu si joogto ah u kaco.
b. Dhibaatooyinka siyaasadeed iyo dagaallada
Marka ay jiraan dagaallo, iskahorimaadyo ama xiisado siyaasadeed, suuqyada caalamka waxay galaan hubanti la’aan. Maalgashadayaashu waxay markaas si degdeg ah u iibsadaan dahab si ay u helaan xasillooni dhaqaale. Sidaas darteed, xilliyadaas, qiimaha dahabka si dabiici ah ayuu u kacaa.
c. Baahida sii kordhaysa ee dalalka soo koraya
Dalalka sida Shiinaha, Hindiya, iyo Turkiga ayaa ah kuwa ugu iibsiga badan ee dahabka dunida. Shiinaha wuxuu isticmaalaa dahab si uu u xoojiyo kaydkiisa lacagaha qalaad. Kororka dhaqaalaha dalalkaas ayaa sababa in baahida dahabku sii kororto sannad kasta.
d. Xaddidaadda sahayda (Limited Supply)
Dahabku ma aha hanti la soo saari karo si sahlan. Macdanta cusub ee la helo waa mid xaddidan, halka baahida sii kordhaysa ay sii riixayso qiimaha kor. Waxaa lagu qiyaasaa in guud ahaan dahabka adduunka ee la soo saaray uu yahay qiyaastii 210,000 tan, taas oo macnaheedu yahay in sahaydu tahay mid kooban marka loo eego baahida sii kordheysa.
4. Dahabka iyo Siyaasadda Dhaqaalaha Caalamka
a. Doorka Bangiyada Dhexe
Bangiyada dhexe ee dalalka waaweyn sida Mareykanka (Federal Reserve), Shiinaha, iyo Ruushka ayaa haysta boqolaal tan oo dahab ah oo kayd ahaan. Ujeedadu waa in dahabka uu taageero kalsoonida lagu qabo lacagta qaranka. Haddii ay dhacdo in qiimaha doolarku hoos u dhaco, dahabka kaydsan ayaa ah hubka ugu dambeeya ee lagu xasilin karo dhaqaalaha.
b. Dahabka iyo doolarka Mareykanka
In kasta oo dahabka iyo doolarku ay hadda kala madax bannaan yihiin, haddana xiriirkooda taariikhiga ah waa mid xooggan. Ilbaxnimadii hore ee nidaamka “Gold Standard” ayaa ku dhisnayd in hal doolar uu leeyahay qiime dahab ah oo go’an. In kasta oo nidaamkaas la joojiyey 1971, haddana suuqyada maanta wali waxay u eegaan dahabka sida cabbir lagu qiyaaso awoodda doolarka.
4. Dahabka iyo Siyaasadda Dhaqaalaha Caalamka
a. Doorka Bangiyada Dhexe
Bangiyada dhexe ee dalalka waaweyn sida Mareykanka (Federal Reserve), Shiinaha, iyo Ruushka ayaa haysta boqolaal tan oo dahab ah oo kayd ahaan. Ujeedadu waa in dahabka uu taageero kalsoonida lagu qabo lacagta qaranka. Haddii ay dhacdo in qiimaha doolarku hoos u dhaco, dahabka kaydsan ayaa ah hubka ugu dambeeya ee lagu xasilin karo dhaqaalaha.
b. Dahabka iyo doolarka Mareykanka
In kasta oo dahabka iyo doolarku ay hadda kala madax bannaan yihiin, haddana xiriirkooda taariikhiga ah waa mid xooggan. Ilbaxnimadii hore ee nidaamka “Gold Standard” ayaa ku dhisnayd in hal doolar uu leeyahay qiime dahab ah oo go’an. In kasta oo nidaamkaas la joojiyey 1971, haddana suuqyada maanta wali waxay u eegaan dahabka sida cabbir lagu qiyaaso awoodda doolarka.
5. Mustaqbalka Dahabka ee Dunida Casriga ah
Waxaa jira dood sii xoogeysanaysa oo ku saabsan mustaqbalka dahabka, maadaama hantida dijitaalka ah sida Bitcoin iyo Ethereum ay noqdeen kuwo caan ah. Qaar waxay rumeysan yihiin in lacagahaas dijitaalka ah ay beddeli doonaan dahabka, laakiin xaqiiqadu waxay tahay in dahabku weli leeyahay dhowr faa’iido oo aan la beddeli karin:
- Waa hanti jireed (tangible) oo la taaban karo, halka lacagaha dijitaalka ahi ay ku tiirsan yihiin nidaamyo elektaroonik ah.
- Waa la hubo in uu leeyahay qiimo taariikhi ah, oo aan hoos u dhicin xitaa kumannaan sano.
- Dawladaha iyo bangiyada dhexe weli waxay ku tiirsan yihiin dahabka si ay u taageeraan kalsoonida dhaqaalahooda.
Marka la eego xaaladahaas, dahabku wuxuu sii ahaan doonaa mid ka mid ah hantida ugu muhiimsan ee caalamka.
6. Gabagabo
Dahabku ma aha oo keliya qurux ama xarrago; waa laf-dhabarta kalsoonida dhaqaale ee adduunka. Saamaynta uu ku leeyahay suuqyada lacagaha, saamiyada, iyo badeecooyinka kale waa mid aan la iska indha tiri karin. Marka qiimihiisu kordho, waxaa badanaa la fahmaa in dunidu ay wajahayso hubanti la’aan ama sicir-barar.
Sidoo kale, dahabku waa hanti ilaalin karta qiimaha hantida qofka ama qaranka, xitaa marka dhaqaalaha caalamku uu wajahayo dhibaato.
Marka la soo koobo, “dahabku weli waa boqorka hantida” __wuxuu ku dhisan yahay kalsooni, xasilooni iyo taariikh dheer oo muujinaysa inuu yahay hantida ugu qiimaha badan ee bani’aadamku weligiis haysto. Mustaqbalka fog, iyadoo dhaqaalaha adduunku is beddelayo, dahabku wuxuu sii ahaan doonaa tiir adag oo lagu cabbiro caafimaadka dhaqaale ee dunida.
